Körfezden Dünyaya

SON YILLARA KADAR ADI SADECE PETROL VE LÜKS TÜKETİM YATIRIMLARIYLA ANILAN KÖRFEZ ÜLKELERİ, VICTORIA DÖNEMİNDEN BERİ MÜZELERE VE SANATA YAPILAN EN BÜYÜK YATIRIMI GERÇEKLEŞTİRİYORLAR. Asırlardır Avrupa’nın yön verdiği sanat tarihi ve sanat sahnesinde ezberbozan gelişmeler yaşanıyor. Artık Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri ve Katar gibi ülkelerden de dünyanın dört bir yanına güncel sanatın seyrini değiştirecek derecede önemli sanatçılar ve bu sanatçıların işleri yayılıyor. Orta Doğu’da güncel sanat alanındaki bu hareketlenme belki de güncel sanat alanında öncü sayılabilecek bir akıma dönüşecek ve gün geçtikçe Orta Doğulu sanatçıların isimleri daha fazla anılacak. Bu yeni nesil güncel sanatçılar hem Batı’nın Arap toplumlarına bakışını değiştirmek hem de kendi toplumlarını daha iyiye götürmek için mücadele veren öncüler.

ARAP MODERNLEŞMESİ
Kuzey Afrika’dan Arabistan Yarımadası’na kadar uzanan Arap coğrafyasında aralarında Mısır, İran, Irak gibi ülkelerin de yer aldığı bazı ülkeler geçmişlerinden gelen bir sanatsal mirasa sahipler. Bazı ülkeler ise küresel sanat sahnesinde etkin roller üstlenmek amacıyla müzelere, son iki yüz yıl içinde görülmüş en büyük yatırımı yapıyorlar. Louvre ve Guggenheim gibi önemli müzelerin de aralarında bulunduğu otuzdan fazla müzenin inşası, Frank Gehry, Zaha Hadid ve Jean Nouvelle gibi mimarinin dünyada önde gelen isimlerinin yetenekli ellerinde şekilleniyor. Bu önemli atılımın bir sebebi de dünya siyaseti ve ekonomisinde ilk sıralarda yer alan ülkelerin dünya kültüründen de geri kalmamak istemeleri. Bu coğrafyadaki bazı ülkeler, kültür öncüsü olmak için sanata yatırım yapıyorlar. Ayrıca Arap sanat dünyasında sanatçıların inisiyatifiyle başlayan bir hareketlenme de söz konusu. Yeni nesil Arap sanatçılar özellikle 11 Eylül olaylarından sonra dünyaya sanatla açılmak, küresel iletişimi sanat ile kurmak istiyor. Hem bireysel hem de toplumsal olarak kimliklerini ürettikleri sanat eserleri ile temsil etmek; böylece Batı’da oluşan önyargıları aşarak kendilerinin de küreselleşen ve melezleşen dünya kültüründe yer aldığını kanıtlamak istiyorlar.

YAŞAYAN EN DEĞERLİ ARAP SANATÇI
Geçtiğimiz nisan ayında Dubai’de, dünyanın en prestijli müzayede evlerinden Christie’s tarafından düzenlenen açık artırmada Suudi sanatçı Abdulnasser Gharem’in Message/Messenger adlı işi 842 bin 500 dolara alıcı buldu. Bu rakam Gharem’e, eseri en pahalıya satılan yaşayan Arap sanatçı unvanını kazandırdı. Fakat bundan da önemlisi, Gharem bu satıştan elde ettiği geliri Suudi Arabistan’da yetişecek yeni nesil sanatçı ve küratörlerin eğitimine ayırdı. Alaylı olarak tabir edilebilecek bir sanatçı olan Gharem resmi bir sanat eğitimi görmemiş ve bu yüzden eğitimli sanatçılara göre çok kısa zamanda çok daha yoğun ve zor bir dönem geçirmek zorunda kalmış. Kendisinden sonra gelen nesillerin de aynı zorlukları yaşamaması için eserinden elde ettiği geliri bağışlamaya karar vermiş.

Abdulbasser Gharem - Message Messenger

Gharem’in bazı eserleri 2010 yılında İstanbul Avrupa Kültür Başkenti etkinlikleri kapsamında Edge Of Arabia’nın düzenlediği Transition sergisinde de yer almıştı. Edge Of Arabia aynı zamanda bu sene Dünya’nın en önemli sanat etkinliklerinden Venedik Bienali’nde ilk kez Future Of A Promise başlığı altında bir Pan-Arap sergisi düzenledi. Kasım ayında ise Contemporary İstanbul’a katılarak İstanbul’u bir kez daha ziyaret ettiler. Ocak’ta ise Cidde’de ilk halka açık sergilerini Edge Of Arabia Jeddah adıyla düzenleyecekler. Edge Of Arabia, İngiltere merkezli bir galeri ve genelde Suudi ve Körfez bölgesinden Arap sanatçılarla çalışıyor. Merkezinin konumu açısından da Arap güncel sanatının dünyaya açılmasında önemli bir rol oynuyor. Ayrıca Batı’da kurulmuş fakat Arap sanatını ve sanatçılarını destekleyen bir galeri olarak da Doğu ve Batı arasındaki fiziki ve siyasi sınırları ortadan kaldırmada önemli bir görev üstleniyor.

Arap güncel sanat dünyasındaki bu açılım henüz Türkiye’de koleksiyonerler, müzeler ve galerilerde pek yayılmamış olsa da Ege Of Arabia direktörü Stephen Stapleton Türk sanatseverinin samimiyetinden dolayı yakında Türkiye’de de güncel Arap sanatının yaygınlaşacağından şüphe duymadığını söylüyor. Orta Doğu’da ise şimdiden Art Dubai, dünyanın önde gelen sanat fuarları arasında. Christie’s tarafından düzenlenen müzayedelere dünyanın her yerinden koleksiyonerlerin ilgisi oldukça yoğun. Kim bilir belki yakında sadece dünyanın önemli finans merkezleri değil de kültür ve sanat merkezlerinden bazıları da Arap ülkeleri olacak. Görünen o ki çoktan bunun için büyük adımlar atılmış bile.

Skylife (Aralık 2011)